Οριζόντιες Δράσεις  – Διεύρυνση της συμμετοχής και ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας (Widening Participation and Strengthening the European Research Area)

Οι τρεις πυλώνες του Ορίζοντα Ευρώπη υποστηρίζονται από οριζόντιες δράσεις διεύρυνσης της συμμετοχής και ενίσχυσης του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας με  βελτιστοποίηση των πλεονεκτημάτων και των δυνατοτήτων για μια πιο καινοτόμο Ευρώπη. Οι δράσεις αυτές θα ενισχύσουν τις προσπάθειες να φέρουν όλα τα μέρη της ΕΕ στο χάρτη της έρευνας αριστείας μέσω του προγράμματος «Διεύρυνση της συμμετοχής και επέκταση της αριστείας», καθώς και να προωθήσουν τις μεταρρυθμίσεις των Ευρωπαϊκών συστημάτων Έρευνας και Τεχνολογίας μέσω του προγράμματος «Μεταρρύθμιση και βελτίωση του ευρωπαϊκού συστήματος Ε&Κ».

Το περιεχόμενο υπόκειται σε τροποποίηση εν όψει της δημοσίευσης του Προγράμματος Εργασίας.

Το τμήμα αυτό αποτελείται από 2 συνιστώσες:

Διεύρυνση της συμμετοχής και επέκταση της αριστείας (Widening Participation & Spreading Excellence)

Στον Ορίζοντα Ευρώπη, η χώρα μας συγκαταλέγεται στις χώρες “widening” στο πλαίσιο της οριζόντιας δέσμης μέτρων “Widening Participation and Spreading Excellence”. Πανεπιστημιακά και ερευνητικά ιδρύματα της χώρας μας έχουν την ευκαιρία να αναβαθμιστούν συνεργαζόμενα με οργανισμούς διεθνούς κύρους μέσω των κύριων δράσεων “Teaming”, “Twinning” και “ERA Chairs”, στις οποίες θα έχουν συντονιστικό ρόλο. Ιδιαίτερα μέσω της προκήρυξης “Teaming”, η Ελλάδα έχει την ευκαιρία να φιλοξενήσει κέντρα αριστείας, ιδρύοντας νέα ή αναβαθμίζοντας υφιστάμενες δομές με σημαντικό κοινωνικοοικονομικό αντίκτυπο στις περιφέρειες που θα τα φιλοξενήσουν.

Τι είναι το Widening Participation and Spreading Excellence

Πρόκειται για δράσεις συντονισμού και υποστήριξης (coordination and support actions – CSAs), ανοικτές σε όλα τα επιστημονικά πεδία. Χαρακτηρίζονται από πολύ συγκεκριμένα γεωγραφικά κριτήρια επιλεξιμότητας, τα οποία καθορίζονται βάσει του εκάστοτε υπολογιζόμενου δείκτη που αντιπροσωπεύει την ερευνητική αριστεία (composite indicator for research excellence).

Οι κύριες δράσεις “Widening Participation and Spreading Excellence” βασίζονται στη μακρόπνοη σύνδεση μεταξύ πανεπιστημιακών ιδρυμάτων και ερευνητικών οργανισμών χωρών “widening” με αντίστοιχους οργανισμούς διεθνούς κύρους (internationally leading ή advanced partners) για τη μεταφορά τεχνογνωσίας και την εμπέδωση καλών πρακτικών. Στόχος είναι η αναβάθμιση του ερευνητικού προφίλ των οργανισμών από τις χώρες “widening”, η επιτυχέστερη προσέλκυση ανταγωνιστικών κονδυλίων, καθώς και η ικανότητά τους να καινοτομούν υπό την καθοδήγηση των οργανισμών διεθνούς κύρους.

Γιατί δημιουργήθηκε

Η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) έχει διαπιστώσει σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ των κρατών-μελών της ως προς την επίδοση στην έρευνα και την καινοτομία, παρά τις σημαντικές προσπάθειες σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Σύμφωνα με την ΕΕ, και δεδομένου ότι υπάρχει πληθώρα στοιχείων που συνηγορεί στο ότι η οικονομική ευημερία συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με την έρευνα και την καινοτομία, η ανάδειξη του ανεκμετάλλευτου ευρωπαϊκού δυναμικού στον τομέα αυτό, σε συνδυασμό με την εντονότερη δέσμευση των κρατών-μελών με χαμηλή επίδοση, είναι καθοριστικής σημασίας.

Ο λόγος δημιουργίας αυτών των μέτρων είναι η προσπάθεια διασφάλισης, εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, πως οι επιδόσεις στην καινοτομία των ευρωπαϊκών κρατών-μελών και των περιφερειών τους θα βελτιώνονται και θα συγκλίνουν.

Γεωγραφικά κριτήρια επιλεξιμότητας

Βασίζεται σε γεωγραφικά κριτήρια επιλεξιμότητας, σύμφωνα με τα οποία οι χώρες χωρίζονται ανάλογα με την επίδοσή τους στην έρευνα και την καινοτομία σε “widening”, δηλαδή χώρες με χαμηλή επίδοση στην έρευνα και την καινοτομία και συγκεκριμένα κάτω του 70% του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Οι φορείς από τις χώρες αυτές μπορούν να είναι συντονιστές των προτάσεων στις κύριες δράσεις και να συνεργάζονται με ιδρύματα υψηλών επιδόσεων (πλην των ERA Chairs) για τη μεταφορά τεχνογνωσίας και καλών πρακτικών.

Χώρες “widening” Ορίζοντα 2020

Κράτη-μέλη της ΕΕ και κάποιες από τις συνδεδεμένες χώρες με τον Ορίζοντα 2020:

  • 15 κράτη-μέλη: Βουλγαρία, Κροατία, Εσθονία, Κύπρος, Λετονία, Λιθουανία, Λουξεμβούργο, Μάλτα, Ουγγαρία, Πολωνία, Πορτογαλία, Ρουμανία, Σλοβακία, Σλοβενία και Τσεχία.
  • 12 χώρες συνδεδεμένες με τον Ορίζοντα 2020 (βάσει εν ισχύ συμφωνιών): Αλβανία, Αρμενία, Βόρεια Μακεδονία, Βοσνία και Ερζεγοβίνη, Γεωργία, Μαυροβούνιο, Μολδαβία, Νήσοι Φερόες, Ουκρανία, Σερβία, Τυνησία, Τουρκία.

Στο πλαίσιο του Ορίζοντα Ευρώπη, προστίθεται στις χώρες “widening” η Ελλάδα, καθώς και οι άκρως απόκεντρες περιοχές της Ισπανίας, Γαλλίας και Πορτογαλίας, ενώ αφαιρείται το Λουξεμβούργο.

Κανόνες συμμετοχής

Κάθε πρόταση που υποβάλλεται πρέπει να έχει συντονιστή από χώρα “widening” και τουλάχιστον έναν “internationally leading” οργανισμό από χώρα διαφορετική από αυτή του συντονιστή για τη δράση “Teaming” ή τουλάχιστον δύο οργανισμούς για τη δράση “Twinning”. Σκοπός είναι η μακροχρόνια σύνδεση του οργανισμού από τη χώρα “widening” με τους “internationally leading” εταίρους, ώστε να μπορεί να λάβει η χώρα μεταφορά τεχνογνωσίας και καλών πρακτικών από τους “internationally leading” εταίρους προς τον οργανισμό της χώρας “widening”. Αναφορικά με τη δράση “ERA Chairs”, αυτή είναι “monobeneficiary”, δηλαδή το ενδιαφερόμενο πανεπιστημιακό ή ερευνητικό ίδρυμα υποβάλλει πρόταση για την προσέλκυση – πρόσληψη επιφανούς ακαδημαϊκού και της ομάδας του.

Οι κύριες δράσεις

ERA Chairs (Excellence to Institutions)

Είναι δράση “monobeneficiary” και αφορά τη σύσταση “Εδρών Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας” (ΕΧΕ) και την προσέλκυση εξαιρετικών ακαδημαϊκών και των ομάδων τους σε πανεπιστημιακά ή ερευνητικά ιδρύματα με προοπτική για επίτευξη ερευνητικής αριστείας.

Οι ενδιαφερόμενοι οργανισμοί μπορούν να υποβάλουν πρόταση χωρίς τη σύσταση κοινοπραξίας (monobeneficiary action) για την πρόσληψη εξαιρετικού ακαδημαϊκού, οποιασδήποτε εθνικότητας, μαζί με την ομάδα του/της. Στόχος είναι η προσέλκυση και διατήρηση ανθρώπινου δυναμικού υψηλής ποιότητας υπό την επίβλεψη του κάτοχου της έδρας (ERA Chair holder), ο οποίος κατευθύνει και την υλοποίηση διαρθρωτικών αλλαγών για την επίτευξη αριστείας σε βιώσιμο ορίζοντα.

Στον κάτοχο έδρας ΕΧΕ θα πρέπει να δοθεί θέση μέλους ΔΕΠ ή ανάλογη θέση, ώστε να μπορεί να προβαίνει στη λήψη αποφάσεων αναφορικά με τη διαχείριση ανθρωπίνων πόρων, στην υποβολή ερευνητικών προτάσεων κ.ά. Επίσης, ο κάτοχος έδρας ΕΧΕ ιδανικά θα πρέπει να είναι πλήρους απασχόλησης.

Ο κάτοχος έδρας θα πρέπει να συστήσει τη δική του ερευνητική ομάδα, η οποία θα είναι πλήρως ενσωματωμένη στον οργανισμό που φιλοξενεί τη δράση. Στόχος είναι η ενίσχυση της επίδοσης του οργανισμού στην έρευνα ως προς το επιστημονικό πεδίο που έχει επιλεγεί, καθώς και η αύξηση της ικανότητάς του στην προσέλκυση ανταγωνιστικών κονδυλίων.

Η χρηματοδότηση ανέρχεται στα 2,5 εκ. ευρώ για 5 έτη συμπεριλαμβανομένου και του απαιτούμενου χρόνου για την πρόσληψη.

Twinning (Institutional networking)

Αφορά την αδελφοποίηση ιδρυμάτων, δηλαδή τη συνεργασία ερευνητικών ομάδων από πανεπιστήμια ή ερευνητικά κέντρα διαφόρων ευρωπαϊκών χωρών. Περιλαμβάνονται δραστηριότητες με στόχο την ανταλλαγή τεχνογνωσίας και καλών πρακτικών, όπως για παράδειγμα ανταλλαγές προσωπικού (staff exchanges), επισκέψεις εμπειρογνωμόνων (expert visits) και εκπαιδευτικά σεμινάρια, μεταξύ του φορέα από χώρα “widening” και των “Internationally leading” (ή advanced partners) οργανισμών. Απαιτείται η δημιουργία κοινοπραξίας τουλάχιστον 3 εταίρων από χώρες διαφορετικές από αυτή του συντονιστή.

Η χρηματοδότηση ανέρχεται σε 900 χιλιάδες ευρώ για 3 έτη.

Teaming (Institution-building)

Αποτελεί τη ναυαρχίδα των κύριων δράσεων της δέσμης μέτρων “Spreading Excellence and Widening Participation” και αφορά την ίδρυση νέων ή την αναβάθμιση υφιστάμενων δομών/κέντρων αριστείας στις χώρες “widening” υπό την καθοδήγηση τουλάχιστον ενός  “internationally leading” οργανισμού και υλοποιείται σε δύο φάσεις.

Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η σύνδεση με τη στρατηγική έξυπνης εξειδίκευσης της χώρας/περιφέρειας που θα φιλοξενήσει το υπό ίδρυση ή αναβάθμιση κέντρο αριστείας. Σημαντικό ρόλο παίζει η βιωσιμότητά του εγχειρήματος και ο αναμενόμενος κοινωνικοοικονομικός αντίκτυπος στην περιφέρεια.

Πρώτη φάση (Teaming-1)

Χρηματοδοτεί την ανάπτυξη business plan.

Τύπος δράσης “Coordination and Support Action”

Προϋπολογισμός: 400 χιλ. ευρώ για ένα έτος

Δεύτερη φάση (Teaming-2)

Προορίζεται για ολοκληρωμένα έργα της πρώτης φάσης, τα οποία καλούνται να συμμετέχουν στη δεύτερη φάση για τη χρηματοδότηση της λειτουργίας του κέντρου αριστείας.

Προϋπολογισμός: μέχρι 15 εκ. ευρώ για 5-7 έτη. Καλύπτει δαπάνες ίδρυσης, λειτουργίας και προσωπικού (συμπεριλαμβανομένου και ερευνητικού), καθώς και τον προϋπολογισμό για τη συμμετοχή των “intenationally leading” εταίρων. 

Δέσμευση για ισόποση συμπληρωματική χρηματοδότηση.

Αναπόσπαστο μέρος της αξιολόγησης για τη δεύτερη φάση αποτελεί η επιστολή δέσμευσης στο στάδιο της υποβολής. Εκδίδεται από εθνική/ές αρχή/ές της χώρας του συντονιστή για τη δέσμευση συμπληρωματικής χρηματοδότησης τουλάχιστον ισόποσης με τη χρηματοδότηση που θα προέλθει από τον Ορίζοντα Ευρώπη. Η εν λόγω χρηματοδότηση μπορεί να προέλθει από τα Ευρωπαϊκά Διαθρωτικά Επενδυτικά Ταμεία, τον κρατικό εξοπλισμό κ.ά. Καλύπτει  δαπάνες κτιρίων, εξοπλισμό ακόμα και έρευνα, σημαντικά για τη σύσταση και τη μακροπρόθεσμη λειτουργία του κέντρου.

Προϋπολογισμός: Δεν έχει ανακοινωθεί ακόμη

Μεταρρύθμιση και βελτίωση του ευρωπαϊκού συστήματος Ε&Κ (Reforming and Enhancing the European R&I System)

Περιλαμβάνει εργαλεία υποστήριξης των μεταρρυθμίσεων σε εθνικό επίπεδο και δράσεις προώθησης θεμάτων οριζόντιου χαρακτήρα, όπως:

  • Επιστημονική τεκμηρίωση και ανάλυση προοπτικών
  • Ανοικτή επιστήμη
  • Μηχανισμός υποστήριξης πολιτικής
  • Ελκυστικές ερευνητικές σταδιοδρομίες
  • Επιστήμη από και για τους πολίτες, υπεύθυνη έρευνα & καινοτομία
  • Ισότητα των φύλων

Προϋπολογισμός: Δεν έχει ανακοινωθεί ακόμη