Μια μακρόχρονη ερευνητική πορεία με επίκεντρο τη βυζαντινή ιστορία και αρχαιολογία, ένα φιλόδοξο επιστημονικό όραμα και η πολύτιμη υποστήριξη των Εθνικών Σημείων Επαφής κατά την προετοιμασία της πρότασης, συνέβαλαν στην εξασφάλιση χρηματοδότησης ύψους περίπου 2,5 εκατ. ευρώ από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας (European Research Council – ERC), μέσω του ιδιαίτερα ανταγωνιστικού ERC Advanced Grant, για την υλοποίηση του έργου Byz-GOVAG.

Πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες διακρίσεις για καταξιωμένους ερευνητές στην Ευρώπη, καθώς απευθύνεται σε επιστήμονες με διεθνώς αναγνωρισμένο ερευνητικό έργο και χρηματοδοτεί πρωτοποριακές ερευνητικές ιδέες υψηλού επιστημονικού αντίκτυπου.

Για τη Δρ. Όλγα Καραγιώργου, Διευθύντρια Ερευνών και Διευθύνουσα στο Κέντρο Έρευνας Βυζαντινής και Μεταβυζαντινής Τέχνης της Ακαδημίας Αθηνών, η επιτυχία αυτή αποτελεί την επισφράγιση μιας πολυετούς ερευνητικής διαδρομής αφιερωμένης στη μελέτη της βυζαντινής ιστορίας και αρχαιολογίας, αλλά και την αφετηρία ενός φιλόδοξου ερευνητικού έργου διεθνούς εμβέλειας.

Με μια ματιά

• Ερευνήτρια: Όλγα Καραγιώργου
• Χρηματοδοτούμενο έργο:  Byz-GOVAG – Agents of Cohesion in the Governance of an Empire: the Anthropogeography of Byzantium, 7th–12th centuries
• Χρηματοδοτικό εργαλείο: ERC Advanced Grant
• Ύψος χρηματοδότησης: ≃ €2,5 εκατ.
• Διάρκεια έργου: 5 έτη
• Φορέας υποδοχής: Ακαδημία Αθηνών

Η ερευνήτρια πίσω από το έργο

Η Δρ. Όλγα Καραγιώργου είναι Διευθύντρια Ερευνών και Διευθύνουσα το Κέντρο Έρευνας Βυζαντινής και Μεταβυζαντινής Τέχνης της Ακαδημίας Αθηνών. Είναι απόφοιτος του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και πραγματοποίησε μεταπτυχιακές και διδακτορικές σπουδές στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, όπου απέκτησε M.Phil. στις Βυζαντινές Σπουδές και D.Phil. στη Βυζαντινή Αρχαιολογία.

Κατά τη διάρκεια της ακαδημαϊκής της πορείας έχει τιμηθεί με σημαντικές υποτροφίες και ερευνητικές διακρίσεις από διεθνείς και ελληνικούς οργανισμούς, ενώ έχει διδάξει στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο. Παράλληλα, έχει συμμετάσχει σε πολυάριθμες αρχαιολογικές ανασκαφές στην Ελλάδα, την Τουρκία και τη Συρία. Το ερευνητικό της έργο επικεντρώνεται στην Ύστερη Αρχαιότητα, με έμφαση στον αστικό χώρο, την οικονομία και το εμπόριο, καθώς και στη βυζαντινή σιγιλλογραφία δηλαδή τη μελέτη των βυζαντινών σφραγίδων ως ιστορικών πηγών, μέσα από τις οποίες αντλούνται πολύτιμες πληροφορίες για την προσωπογραφία και τη διοικητική οργάνωση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, αλλά και την πολιτική, στρατιωτική, κοινωνική και πολιτισμική ιστορία του Βυζαντίου.

Έχει συγγράψει πλήθος επιστημονικών δημοσιεύσεων και έχει διατελέσει επιστημονικά υπεύθυνη τεσσάρων ερευνητικών έργων, τα οποία χρηματοδοτήθηκαν από εθνικούς και ευρωπαϊκούς ανταγωνιστικούς πόρους. Από το 2013 διευθύνει το ερευνητικό πρόγραμμα TAKTIKON, αφιερωμένο στη μελέτη της προσωπογραφίας και της διοικητικής οργάνωσης των βυζαντινών επαρχιών. Ένα από τα σημαντικότερα αποτελέσματα του έργου, ο τόμος TAKTIKON 900 σελίδων, τιμήθηκε το 2023 με το διεθνές βραβείο Vasso Pennas International Award για την καλύτερη μελέτη στη βυζαντινή σιγιλλογραφία. Από τον Μάιο του 2026 είναι επιστημονικά υπεύθυνη του έργου Byz-GOVAG, το οποίο χρηματοδοτείται στο πλαίσιο του ERC Advanced Grant 2024.

Το έργο Byz-GOVAG

Το έργο Byz-GOVAG – Agents of Cohesion in the Governance of an Empire: the Anthropogeography of Byzantium, 7th–12th centuries (Φορείς συνοχής στη διοίκηση μιας αυτοκρατορίας: η ανθρωπογεωγραφία του Βυζαντίου, 7^ος-12^ος αι.), το οποίο ξεκίνησε επίσημα την 1^η Μαΐου 2026, έχει ως στόχο να χαρτογραφήσει τα πρόσωπα, τους θεσμούς και τις υποδομές που διαμόρφωσαν τη διοίκηση των βυζαντινών επαρχιών και συνέβαλαν στη συνοχή της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Όπως αναφέρει η ίδια η ερευνήτρια, πρόκειται για μια εκτεταμένη και πολυδιάστατη πολιτική οντότητα, η οποία, ως η κυρίαρχη ευρωπαϊκή αυτοκρατορία του Μεσαίωνα, διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στην προστασία της Ευρώπης και επηρέασε ουσιαστικά τη διαμόρφωση πολλών σύγχρονων κρατών.

Το έργο υλοποιείται σε συνεργασία με τέσσερις σημαντικούς εταίρους στην Ελλάδα, την Κύπρο και την Τουρκία – το Νομισματικό Μουσείο, το Μουσείο Μπενάκη, το Cyprus Institute και το Bilkent University – καθώς και με ένα δίκτυο 30 έμπειρων και νέων ερευνητών από 18 ευρωπαϊκά πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα.

Η χρηματοδότηση του ERC παρέχει τους απαραίτητους πόρους και το ερευνητικό πλαίσιο για την υλοποίηση ενός πενταετούς προγράμματος που περιλαμβάνει επιστημονικές δημοσιεύσεις σε έντυπη και ψηφιακή μορφή, συνέδρια και επιστημονικά εργαστήρια, εκπαιδευτικές δράσεις, καθώς και την ανάπτυξη βάσεων δεδομένων ανοικτής πρόσβασης. Παράλληλα, το κύρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας διευκολύνει την πρόσβαση σε ευρύτερα διεθνή δίκτυα, ενισχύει τις υφιστάμενες συνεργασίες και δημιουργεί νέες συνέργειες με κορυφαία ιδρύματα παγκοσμίως.

Από τη γνώση του παρελθόντος στην κατανόηση του σήμερα

Η χρηματοδότηση της έρευνας αιχμής δεν αφορά μόνο την παραγωγή νέας επιστημονικής γνώσης, αλλά συμβάλλει και στη βαθύτερη κατανόηση του παρελθόντος, των κοινωνιών και των θεσμών που διαμόρφωσαν τον κόσμο στον οποίο ζούμε σήμερα.

Στην περίπτωση του Byz-GOVAG, η μελέτη των προσώπων, των θεσμών και των υποδομών που συνέβαλαν στη διοίκηση και τη συνοχή της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας προσφέρει πολύτιμη γνώση για μια περίοδο με καθοριστική θέση στην ευρωπαϊκή ιστορία. Όπως επισημαίνει η Δρ. Καραγιώργου, το Βυζάντιο αποτέλεσε για αιώνες μια εκτεταμένη και πολυδιάστατη πολιτική οντότητα και επηρέασε ουσιαστικά τη διαμόρφωση πολλών σύγχρονων κρατών. Η εμβάθυνση στη γνώση αυτής της ιστορικής περιόδου συμβάλλει, επομένως, στην πληρέστερη κατανόηση της ιστορικής διαδρομής της Ευρώπης και των κοινωνιών που διαμορφώθηκαν μέσα σε αυτή.

Η συμβολή των Εθνικών Σημείων Επαφής

Η προετοιμασία μιας πρότασης για το ERC Advanced Grant ήταν, σύμφωνα με τη Δρ. Καραγιώργου, ιδιαίτερα απαιτητική, τόσο ως προς την ανάπτυξη της επιστημονικής ιδέας όσο και ως προς την κατάρτιση του προϋπολογισμού. Σε όλη αυτή τη διαδικασία, όπως η ίδια αναφέρει, πολύτιμη ήταν η συμβολή των στελεχών των Εθνικών Σημείων Επαφής του Δικτύου ΠΡΑΞΗ, τα οποία παρείχαν ουσιαστική ανατροφοδότηση που συνέβαλαν στη διαμόρφωση μιας ισχυρής και ανταγωνιστικής πρότασης.

Η υποστήριξη συνεχίστηκε και μετά την πρόκριση της πρότασης στη δεύτερη φάση αξιολόγησης. Τα Εθνικά Σημεία Επαφής διοργάνωσαν μια ιδιαίτερα χρήσιμη προσομοίωση της συνέντευξης (mock interview), προσφέροντας ουσιαστική προετοιμασία πριν από την τελική αξιολόγηση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας. Όπως επισημαίνει η ίδια η Δρ. Καραγιώργου, «Η διαδικασία αυτή συνέβαλε σημαντικά στην επιτυχημένη παρουσίασή μου και στην τελική επιτυχία της πρότασης».

Οι προκλήσεις πίσω από ένα έργο ERC

Η υλοποίηση ενός έργου αυτής της κλίμακας συνοδεύτηκε από σημαντικές προκλήσεις. Όπως αναφέρει η Δρ. Καραγιώργου, ο φορέας υποδοχής δεν διέθετε προηγούμενη εμπειρία στη διαχείριση έργων αντίστοιχου μεγέθους και πολυπλοκότητας. Παράλληλα, προέκυψαν διοικητικές και γραφειοκρατικές δυσκολίες, καθώς και ελλείψεις σε απαραίτητες υποδομές, οι οποίες δεν μπορούν να καλυφθούν από τη χρηματοδότηση του ERC. Για τον λόγο αυτό χρειάστηκε να αναζητηθούν εναλλακτικές πηγές χρηματοδότησης και να συντονιστούν οι απαραίτητες εργασίες αναβάθμισης των υποδομών.

Η ίδια υπογραμμίζει ότι, εφόσον η προσέλκυση ευρωπαϊκής ερευνητικής χρηματοδότησης αποτελεί εθνική προτεραιότητα, η Πολιτεία θα πρέπει να διασφαλίζει ότι οι διοικητικές, γραφειοκρατικές και λειτουργικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι ερευνητές που εξασφαλίζουν τέτοιου επιπέδου ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις αντιμετωπίζονται άμεσα και αποτελεσματικά. Όπως χαρακτηριστικά επισημαίνει, η απονομή ενός ERC Grant σε ερευνητή που εργάζεται στην Ελλάδα  δεν αποτελεί μόνο προσωπική διάκριση, αλλά ζήτημα εθνικής σημασίας, καθώς τοποθετεί την έρευνα που πραγματοποιείται στην Ελλάδα στον διεθνή χάρτη της επιστημονικής αριστείας και ενισχύει τη διεθνή προβολή της.